BILINGUAL POST! Polish text below! Polski tekst poniżej!
To simply say that Maria Ludwika Bernhard was a pioneer in Greek archaeology and art history is an understatement; she was much more than just a good classical archaeologist.
Having lived through more social arrangements than one can expect (born in 1908 and died in 1998 she experienced partitioned Poland, two world wars, the second and third Polish republics, as well as the communist era), Maria Bernhard ‘lived to see the promise of a new [society]’. Throughout her life, she inspired generations of new archaeologists, saved dozens of artefacts from the yoke of the Third Reich, served as a Resistance activist during the occupation and taught in underground universities. Somewhere in between these happenings, she managed to write the first Polish academic textbook on Greek art – students of archaeology in the UK may smile when I say that she was for Polish classical students in the 1960s and 1970s what Renfrew & Bahn is for them today.
Born in Łódź into a Polish family of French Napoleonic descent, Bernhard lived in between her hometown, Warsaw, and Paris. She moved to the Polish capital in 1930 to pursue her interests in the classical world at Warsaw University. She was one of the first students of Professor Kazimierz Michałowski (one of the most successful Polish archaeologists of the 20th century), later becoming his assistant and completing her MA and PhD under his supervision. Bernhard further trained at the École Française in Athens (a place-to-be for aspiring classicists) and worked in Italy as part of the National Culture Fund scholarship. From 1938 Maria Bernhard was already helping the National Museum in Warsaw with the Ancient Art Gallery, which she was to become a curator of after the war. On the 13th of June 1939, she completed her doctorate on ‘ancient lamps in Warsaw collection’ – it was the last PhD examination at Warsaw University before the Nazi-Soviet invasion in September.
World War II undoubtedly put a halt to her career. However, she was still active both academically in the underground movement, as well as a Home Army (AK) soldier in the women’s service (alias “Marianna”). Arrested by Gestapo in 1940 she was sent to Pawiak prison, avoiding execution only because of her French passport. In August 1944, Bernhard fought in the Warsaw Uprising. During the occupation, she protected the Warsaw University and Library collections from robbery and demolition. After the damages of two world wars in Poland, Bernhard was one of the main individuals to have brought the National Museum collections to recuperation. Her connections at the Louvre also helped enrich its displays by securing loans from the French museum.
After 1945, she worked at several institutions, for instance as a lecturer at Warsaw University. In 1954, she moved to Kraków and became Chair of Classical Archaeology at the Jagiellonian University. Upon the end of her carrier, forty-one of her students were awarded MA degrees, seven received PhDs and five were habilitated. Her own doctorate was lost during the 1944 Uprising; but was rewritten, amended, and finally published in 1955 in Warsaw.
Maria Bernhard worked in Kraków until her retirement in 1978. She incentivized and managed the search for and the rearrangement of catalogue entries of the Jagiellonian University and Princes Czartoryski museums. To international audiences, she is best known for her seven-volume work on the Greek vase collection of Warsaw University called Corpus Vasorum Antiquorum (published between 1960 and 1994), as well as her remarkable work on Alexandrian art.
A meeting in the office of Museum Director Stanisław Lorentz during occupation (from the left: Józef Grabowski, Jan Morawiński, Mariza Mrozińska, Bohdan Marconi, Józef Grein, Stanisław Lorentz, Maria Ludwika Bernhard, Jerzy Sienkiewicz). National Museum in Warsaw, used with permission. /
Spotkanie w gabinecie dyrektora Stanisława Lorentza w czasie okupacji (od lewej: Józef Grabowski, Jan Morawiński, Mariza Mrozińska, Bohdan Marconi, Józef Grein, Stanisław Lorentz, Maria Ludwika Bernhard, Jerzy Sienkiewicz), Muzeum Narodowe w Warszawie.
Bernhard was not an archaeologist tied to her desk – during her laudable career, she was part of multiple fieldwork projects, incl. Mirmekion and Kalos Limen in Crimea, Palmyra (the Camp of Diocletian) and Alexandria.
Maria Ludwika Bernhard was a singular scholar despite the turbulent times she lived in. Her contribution to archaeology, especially to Polish archaeology and the state of Warsaw National Museum and Kraków University should not be omitted nor forgotten.
—
Maria Ludwika Bernhard była kimś znacznie więcej niż wybitną archeolożką i znawczynią sztuki greckiej. Świadczy o tym jej biografia i czasy, w których przyszło jej żyć.
Z podziwem możemy studiować jej życiorys. Żyjąca w latach 1908-1998, Bernhard przeżyła Polskę pod zaborami, dwie wojny światowe, drugą i trzecią Rzeczpospolitą oraz czasy PRL-u. Zawsze jednak żyła z nadzieją na lepsze jutro. Ratując artefakty, księgozbiory i dokumenty spod jarzma Trzeciej Rzeszy, czy angażując się w działalność konspiracyjną (wykładała na Tajnym Uniwersytecie Warszawskim), stała się inspiracją dla wielu uczonych świata starożytnego. Gdzieś między tymi wydarzeniami udało jej się również wydać pierwszy akademicki podręcznik do nauki sztuki greckiej, który posłużył wielu pokoleniom studentów archeologii w Polsce.
Urodziła się w Łodzi, w polskiej rodzinie o tradycjach napoleońskich. Jej młodzieńcze lata opierały się na podróżowaniu pomiędzy jej miastem rodzinnym, Warszawą i Paryżem. Do stolicy przeprowadziła się w 1930 roku, aby rozpocząć studia na Uniwersytecie Warszawskim. Była jedną z pierwszych uczennic profesora Kazimierza Michałowskiego – jednego z najbardziej dzisiaj znanych polskich archeologów – zostając później jego asystentką oraz autorką doktoratu pod jego kierownictwem. Bernhard uczyła się w ateńskiej École Française (miejscu, do którego każdy aspirujący archeolog śródziemnomorski chciał się dostać). Jej pobyty we Włoszech i Egipcie również bardzo ją ukształtowały jako młodą badaczkę. Od 1938 roku aktywnie uczestniczyła w pracach nad projektem Galerii Starożytnej Muzeum Narodowego w Warszawie, której przyszło jej zostać kustoszką po wojnie. 13 czerwca 1939 roku publicznie obroniła swoją pracę doktorską o starożytnych lampach w kolekcji warszawskiej i została doktorką nauk historycznych – była to ostatnia udana obrona przed wybuchem drugiej wojny światowej.
Atak Niemiec na Polskę niewątpliwe przeszkodził Bernhard w dalszym rozwoju kariery. To jednak nie powstrzymało jej od udzielania się na dwóch płaszczyznach: akademickiej i militarnej. Zarówno prowadziła tajne zajęcia podczas okupacji, jak również działała jako łączniczka Armii Krajowej (ps. Marianna). W czerwcu 1940 roku uniknęła najgorszego. Choć została aresztowana przez Gestapo i osadzona na Pawiaku, od egzekucji uratował ją jej francuski paszport. Bernhard podczas wojny zabezpieczała i ratowała zbiory warszawskich muzeów i kolekcji uniwersyteckich przed grabieżą i spłonięciem. Co więcej, uczestniczyła w samym Powstaniu Warszawskim. Jej współpraca z Luwrem również wzbogaciła zbiory warszawskiego Muzeum Narodowego dzięki wypożyczaniu eksponatów z francuskiego muzeum.
Po zakończeniu wojny, Maria Bernhard pracowała w kilku instytucjach, między innymi jako wykładowczyni na UW. W 1954 roku przeprowadziła się do Krakowa, gdzie objęła stanowisko kierowniczki Katedry Archeologii Śródziemnomorskiej w Uniwersytecie Jagiellońskim. Pod koniec jej kariery mogła z dumą powiedzieć, że wychowała czterdziestu jeden magistrów, siedmiu doktorów nauk historycznych z czego pięciu zostało habilitowanych. Jej własna rozprawa doktorska nie przetrwała wojny w całości. Całe szczęście została zrekonstruowana, poszerzona i wydana w Warszawie w 1955 roku.
Zanim przeszła na emeryturę w 1978 roku, Bernhard pracowała jeszcze w Krakowie. Do ostatnich lat jej kariery zalicza się prace nad archiwami UJ i Muzeum Czartoryskich, podczas których poszukiwała proweniencji i historii krakowskich zabytków. Za granicą jest najlepiej znana dzięki jej 7-tomowej serii Corpus Vasorum Antiquorum o greckich wazach muzeum warszawskiego (opublikowanej między 1960 a 1994 rokiem); oraz dzięki jej oryginalnemu spojrzeniu na zagadnienia ze sztuki aleksandryjskiej.
Pomimo wydania wielu prac naukowych Maria Bernhard znajdowała czas, aby odejść od biurka i pojechać w teren. Uczestniczyła w wielu pracach wykopaliskowych, między innymi w Myrmekjon i Kalos-Limen na Krymie, Palmyrze (prace nad Obozem Dioklecjana) i w Aleksandrii.
Maria Ludwika Bernhard była wybitną badaczką. Jej wkład w rozwój archeologii, szczególnie archeologii w Polsce i jej pracy w Muzeum Narodowym w Warszawie oraz na Uniwersytecie Jagiellońskim powinien być częściej doceniany.
Guest post by Julia Józefowicz
References and further reading:
For a more detailed biography see Szymańska, H. (n.d.). Maria Ludwika Bernhard. Brown University. (Available online in English).
Gawlikowski, M. (2008). Obituary Maria Ludwika Bernhard (digital reprint). (Available online in English).
Śliwa, J. (1998). Maria Ludwika Bernhard (6 VIII 1908 – 4 VIII 1998). Archeologia, (XLIX), 117-123. (Available online in Polish).
Śliwa on Bernhard for Polish Society of Ancient Studies. – a biographical note. (Available online in Polish).
